وليعهدى گمارد . « 13 » در منابع معتبر گزارشهاى زيادى در رابطه با نپذيرفتن ولايتعهدى از سوى حضرت ثبت شده ، فراوانى اين اخبار گواه مخالفت شديد حضرت عليه السّلام با اهداف مأمون از طرح مسألهء ولايتعهدى است . مسعودى در اثبات الوصية ، مىنويسد : على بن موسى ( به مأمون ) فرمود : خلافت در خاندان ما قرار نخواهد گرفت ، مگر آن كه گاه كه بيست نفر قبل از خروج سفيانى ، حكومت كنند . مأمون اصرار كرد و آن حضرت بشدت مخالفت و امتناع نمود ، پس از مدتى گفتگو قرار شد خلافت بعد از مأمون در اختيار او باشد . « 14 » امتناع امام عليه السّلام از پذيرش ولايتعهدى به قدرى جدّى بود كه فضل بن سهل « ذو الرئاستين » وزير مأمون كه خود در طرح مسألهء ولايتعهدى نقش بسزايى داشت خطاب به گروهى از مردم گفت : چه امر شگفت‌آميزى مىبينم ، گفتند : « اصلحك اللّه » چه ديدى ؟ گفت : ديدم امير المؤمنين ( مأمون ) به على بن موسى گفت : من چنين مصلحت مىدانم كه خلافت را در گردن تو گذارم و خود را از خلافت فسخ كنم ولى على بن موسى به مأمون گفت : « اللّه اللّه » مرا توان و قدرت اين كار نيست و هرگز من كسى را نديدم امر خلافت را ضايعتر از امير المؤمنين مأمون كند ، زيرا كه از آن كناره مىگيرد و به على ابن موسى عرضه مىكند و على بن موسى آن را وامىگذارد و از آن امتناع مىكند . « 15 » شيخ صدوق به نقل از محمد بن عرفه كه علت پذيرش ولايتعهدى را از آن

--> ( 13 ) - شيخ صدوق ، عيون اخبار الرضا عليه السّلام ، 2 / 379 ، 390 ؛ فتال نيشابورى ، روضة الواعظين ، ص 8 - 367 ؛ عطاردى ، مسند الامام الرضا عليه السّلام 1 / 8 - 66 ؛ ابن شهرآشوب ، مناقب آل ابى طالب ( چاپ نجف ) ، 3 / 2 - 471 ؛ ملا محمّد باقر مجلسى ، بحار الانوار ، 12 / 117 و 120 . ( 14 ) - مسعودى ، اثبات الوصية ( ترجمهء محمد جواد نجفى ) ، ص 7 - 396 . و نيز مقايسه كنيد با ابن ابى زينت ، كتاب الغيبة ، ص 357 ؛ نقشبندى ، ينابيع المودّة ( چاپ بمبئى ) ، ص 403 . ( 15 ) - شيخ صدوق ، عيون اخبار الرضا عليه السّلام ، 2 / 1 - 381 ؛ فتال نيشابورى ، روضة الواعظين ، ص 70 - 369 ؛ شيخ مفيد ، الارشاد ، ( ترجمهء رسولى محلاتى ) ، ص 251 ؛ مجلسى ، بحار الانوار ، 12 / 116 به بعد ؛ قلندرى بلخى ، ينابيع المودّة ، ص 384 ؛ ابن شهرآشوب ، المناقب ، 4 / 363 ؛ كلينى ، اصول كافى ، 1 / 489 ؛ شيخ صدوق ، علل الشرايع ، 1 / 263 ؛ اربلى ، كشف الغمة فى معرفة الائمة ، 3 / 6 - 65 ، 87 ؛ عطاردى ، مسند الامام الرضا عليه السّلام ، 1 / 69 .